MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI VIỆT NAM VÀ KINH NGHIỆM RÚT RA  SAU MỘT NĂM THỰC HIỆN TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN, TỈNH HÀ TĨNH

Tháng Năm 25, 2016 8:42 sáng

Dự án mô hình trường học mới Việt Nam (MHTHM) đã được triển khai thực hiện tại Việt Nam từ năm học 2011 – 2012 đối với cấp tiểu học, đến năm học 2015 – 2016 đã tiến hành triển khai thực hiện tại một số lớp 6 cấp THCS trên cả nước. Qua nghiên cứu cũng như tổng kết và rút kinh nhiệm cho thấy MHTHM là mô hình dạy – học hiện đại phù hợp với xu thế của khu vực và trên thế giới. Trong quá trình triển khai, những ưu điểm của mô hình này đã giúp giáo viên và học sinh tích cực, chủ động, sáng tạo trong cách học và dạy, qua đó hạn chế tối đa sự áp đặt hoặc truyền thụ kiến thức một chiều. Ngoài ra, học sinh được hoạt động trải nghiệm nhiều hơn, qua đó hình thành và rèn luyện các phẩm chất, năng lực cá nhân.

Việc áp dụng mô hình này tại TH (VNEN) và THCS về cơ bản giống nhau về cách thức tổ chức day – học nhưng cũng có những nét khác biệt. Theo TS Vũ Đình Chuẩn – Vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học, Bộ GD-ĐT cho biết: “Mô hình trường học mới dù ở tiểu học hay THCS cũng đều giống nhau về cách thức tổ chức các hoạt động sư phạm trong nhà trường, tạo môi trường giáo dục dân chủ, thân thiện, cởi mở, là cơ hội cho việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, lấy hoạt động học tập của học sinh làm trung tâm; học sinh tự lực chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục. Điểm khác biệt nếu có là ở THCS học sinh phải học nhiều môn hơn, mức độ yêu cầu của kiến thức sâu hơn, tăng định lượng, giảm định tính. Do đó việc thiết kế bài học ở cấp THCS phải chú ý hơn đến tính phù hợp với từng môn học. Những phẩm chất và năng lực mà học sinh có được qua mô hình trường học mới ở cấp tiểu học không những là cơ sở và tiền đề quan trọng, mà còn được tiếp tục phát triển ở mức độ cao hơn trong mô hình trường học mới cấp THCS”.

Trước hết ta phải xác định rằng, cách thức tổ chức dạy – học theo MHTHM chỉ thay đổi phương pháp, không thay đổi mục tiêu, kiến thức. Nét khác biệt cơ bản của MHTHM so với mô hình truyền thống trước đây là giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách tự học. Việc giáo viên tổ chức cho học sinh tự học khác hoàn toàn so với việc “thả cho học sinh tự bơi” trong các tiết học như nhiều người e ngại. Ngoài hoạt động cá nhân, còn có các hoạt động theo nhóm nhỏ, hoạt động cả lớp…

Trong mô hình trường học mới, mỗi bài học được thiết kế thành một chuỗi hoạt động học của học sinh: Khởi động – Hình thành kiến thức – Luyện tập – Vận dụng – Tìm tòi mở rộng. Chuỗi hoạt động đó phù hợp với phương pháp dạy học tích cực mà giáo viên đã được trang bị ở các trường sư phạm, cũng như trong quá trình bồi dưỡng thường xuyên hằng năm. Mô hình trường học mới vừa đòi hỏi giáo viên phải chuyển đổi vai trò thành người định hướng, theo dõi, động viên và hướng dẫn hoạt động học của học sinh; vừa là nơi tạo điều kiện thuận lợi nhất cho giáo viên thực thi phương pháp dạy học tích cực, từng bước nâng cao được kỹ năng, nghiệp vụ sư phạm của mình. Thực tế triển khai ở tiểu học trong những năm qua và ở THCS trong năm học 2015 – 2016 đã chứng minh điều đó.

MHTHM Việt Nam có những đặc điểm nổi bật: Hoạt động học (HĐH) của học sinh (HS) được coi là trung tâm của quá trình dạy học. Giáo viên chỉ là người hướng dẫn, định hướng cho HĐH của HS. Tài liệu hướng dẫn học (HDH) được thiết kế cho HS hoạt động, học nhóm, tự học; dùng chung cho cả GV, HS và cha mẹ học sinh (CMHS). MHTHM có môi trường học tập cởi mở, thân thiện, hiệu quả; GV với vai trò là người hướng dẫn học, quan tâm đến sự khác biệt trong việc tiếp thu kiến thức của HS. Nhà trường thiết lập mối liên hệ chặt chẽ với CMHS, cộng đồng đê thường xuyên có sự trao đổi, phối hợp trong việc giáo dục HS. Đối với MHTHM khâu đánh giá cũng là một điểm mới, đánh giá HS thường xuyên theo quá trình học tập nhằm kiểm tra và hướng dẫn phương pháp học tập có hiệu quả cho HS. GV có vị trí mới, được bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao trình độ tác nghiệp, đáp ứng vai trò là người hướng dẫn, tổ chức hoạt động học tập, giáo dục, đánh giá học sinh và phối hợp với cha mẹ học sinh và cộng đồng.

Về chương trình dạy học: MHTHM thực hiện chương trình và tài liệu HDH được biên soạn theo chương trình GDPT hiện hành. Tuy nhiên, các bài học được sắp xếp lại theo hướng tích hợp với 8 môn học: Toán, Ngữ Văn, KHTN (VL, HH, SH); KHXH (LS, ĐL); GDCD; Công nghệ, Tin học, HĐGD (AN, MT, TD); Các môn Ngoại ngữ thực hiện theo ĐA 2020.

Về phương thức dạy học: Học sinh được hướng dẫn học tích cực, tự lực, sáng tạo theo tài liệu HDH (tài liệu 3 trong 1: HS, GV, CMHS); Hoạt động học của học sinh được thực hiện trên lớp, ngoài lớp, ở nhà và cộng đồng; Huy động sự tham gia của gia đình và cộng đồng trong quá trình tổ chức hoạt động học của học sinh.

Trong các lớp học bố trí một số không gian và tài liệu được giáo viên và Hội đồng tự quản học sinh sử dụng hàng ngày/tuần/tháng để phục vụ quá trình học tập tại lớp và tạo ra các hoạt động hỗ trợ cho việc học tập và các sinh hoạt tập thể khác như: Góc học tập; Góc sáng tạo; Góc thư viện; Góc cộng đồng; Hòm thư “nhịp cầu bè bạn”; Hòm thư “điều em muốn nói”; Đường em đến trường;  …

Cấu trúc tài liệu Hướng dẫn học được xây dựng nhằm phục vụ cả ba đối tượng: Học sinh, giáo viên và phụ huynh. Mỗi bài học được chia thành 5 hoạt động:

Hoạt động khởi động: Mục đích của hoạt động này là tạo tình huống/vấn đề học tập nhằm huy động kiến thức, kinh nghiệm hiện có của học sinh và nhu cầu tìm hiểu kiến thức mới liên quan đến tình huống/vấn đề học tập. Nhiệm vụ học tập (HT) trong hoạt động (HĐ) “Khởi động” cần đảm bảo rằng HS không thể giải quyết trọn vẹn với KT-KN cũ mà cần phải học thêm kiến thức, kỹ năng mới trong các HĐ “Hình thành kiến thức” và “Luyện tập” để hoàn thiện.

Hoạt động hình thành kiến thức: Mục đích của hoạt động này nhằm trang bị cho HS những KT mới liên quan đến tình huống/vấn đề học tập nêu ra ở HĐ Khởi động. Nhiệm vụ học tập nhằm giúp cho HS tự lực chiếm lĩnh kiến thức thông qua: đọc; nghe; quan sát; thực hành; thí nghiệm…

Hoạt động luyện tập: Mục đích của hoạt động nhằm giúp HS hoàn thiện kiến thức vừa chiếm lĩnh được. Nhiệm vụ học tập nhằm rèn luyện KN áp dụng KT mới để giải quyết các tình huống/vấn đề trong học tập.

Hoạt động vận dụng: Đây là hoạt động giúp HS vận dụng được các KT-KN trong cuộc sống, tương tự tình huống/vấn đề đã học. Trong hoạt động này, nhiệm vụ HT yêu cầu HS phát hiện các tình huống thực tiễn và vận dụng KT-KN đã học để giải quyết.

Hoạt động tìm tòi mở rộng: Giúp HS tìm tòi, mở rộng thêm những gì đã được học, dần hình thành nhu cầu học tập suốt đời. Nhiệm vụ học tập yêu cầu HS tự tìm tòi, mở rộng thêm nội dung bài học; đây là những hoạt động mang tính nghiên cứu, sáng tạo, cần sự giúp đỡ của gia đình, cộng đồng.

Về tổ chức lớp học đối với MHTHM: Hội đồng tự quản do học sinh bầu ra theo tinh thần dân chủ; Hội đồng có thể thay đổi luân phiên để học sinh trải nghiệm. Sơ đồ tổ chức như sau:

13260259_484382121756789_1126045115368713114_n

          Với ngành Giáo dục và Đào tạo huyện Cẩm Xuyên: Thực hiện sự chỉ đạo của Sở GD&ĐT Hà Tĩnh, trong năm học 2015 –  2016 Phòng GD&ĐT đã chỉ đạo 4 trường THCS thực hiện MHTHM đối với học sinh lớp 6, bao gồm: Nguyễn Hữu Thái, Cẩm Bình, Thị trấn Cẩm Xuyên và Cẩm Trung.

Bước đầu bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ, các nhà trường đã gặp không ít khó khăn, đặc biệt đó là sự hoài nghi của học sinh, của các tầng lớp phụ huynh và kể cả đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên về phương pháp, cách tổ chức đánh giá, … đối với MHTHM. Thậm chí nhiều phụ huynh học sinh yêu cầu cho con em họ được chuyển sang trường khác đang dạy học theo phương pháp truyền thống. Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên chưa được tập huấn nhiều về công tác đổi mới cách thức dạy học; công tác quản lý cũng còn nhiều bỡ ngỡ; … Cô giáo Nguyễn Thị Hòa – Hiệu trưởng trường THCS Nguyễn Hữu Thái cho biết: Thời gian đầu mới áp dụng, nhiều phụ huynh không tin tưởng, tỏ ra nghi ngờ về chất lượng của mô hình. Nhiều giáo viên chưa hình dung được phương pháp mới nên vẫn còn bỡ ngỡ, lúng túng. Qua quá trình vừa dạy vừa tìm tòi, hiện nay giáo viên đã cơ bản nắm được tinh thần của mô hình. Nhà trường đã và đang triển khai công tác xã hội hóa để huy động các nguồn lực ủng hộ cơ sở vật chất cho việc triển khai mô hình. Đối với đội ngũ giáo viên, nhà trường cũng quan tâm chọn những giáo viên giàu kinh nghiệm trong giảng dạy, có tinh thần trách nhiệm cao, khả năng truyền đạt tốt để đảm nhiệm việc giảng dạy các bộ môn của lớp 6.

Tuy vậy, bằng sự chỉ đạo sát sao của Sở, của Phòng GD&ĐT, bằng sự vào cuộc quyết tâm cao của cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên với các việc làm cụ thể như: thường xuyên làm tốt công tác tuyên truyền đối với học sinh, phụ huynh và các cấp chính quyền nên chỉ sau một thời gian ngắn tất cả đã đi vào nền nếp ổn định. Học sinh hoàn toàn hứng thú với phương pháp học và các hoạt động tổ chức lớp học, bước đầu tự tin để thể hiện những năng lực của bản thân. Phụ huynh khi đến thăm quan lớp học đã hoàn toàn bị thuyết phục về cách thức tổ chức lớp học; các cấp chính quyền hết sức đồng tình ủng hộ, tạo mọi điều kiện; …

WP_20160119_08_53_50_Pro

WP_20151218_09_13_23_Pro (2)

WP_20151218_09_15_36_Pro

WP_20151218_09_16_04_Pro (2)

Một số hình ảnh về mô hình trường học mới Việt Nam tại trường THCS Nguyễn Hữu Thái, huyện Cẩm Xuyên.

Một số giáo viên tại các trường THCS Nguyễn Hữu Thái và THCS Cẩm Bình thành thật: “Sau một thời gian ngắn triển khai, chúng tôi nhận thấy rằng, mục tiêu, kiến thức không thay đổi so với chương trình cũ, chỉ là thay đổi phương pháp tổ chức dạy – học. Cách thức tổ chức của mô hình, đặc biệt là phương pháp dạy – học rất thuận lợi cho HS”. Bên cạnh đó, với MHTHM không gian lớp học gần gũi, thân thiện, không sắp xếp theo kiểu truyền thống mà được chia thành các nhóm với những cái tên ý nghĩa. Giờ học của nhóm luôn sôi nổi với sự hướng dẫn của nhóm trưởng, giáo viên chỉ là người hỗ trợ, hướng dẫn học sinh tự học theo nhóm, khuyến khích sự sáng tạo của các em. Với những kiến thức khó, cả nhóm cùng trao đổi nên giờ học mang tính tương tác, tạo không khí sôi nổi, thoải mái hơn. Giáo viên có thể thoải mái sáng tạo hơn trong mỗi tiết dạy của mình khiến cho mỗi giờ học không còn khô cứng.  Một giáo viên chia sẻ: “Học theo mô hình THM giúp giáo viên chủ động trong mỗi tiết dạy, có điều kiện phát huy sự sáng tạo trong bài giảng, qua đó gần gũi, thân thiện với học sinh hơn, giáo viên có thời gian quan tâm đến từng đối tượng, hỗ trợ học sinh yếu để bất cứ học sinh nào cũng được hỗ trợ trong quá trình học tập”.

Bên cạnh sự thành công bước đầu cũng còn tồn tại một vài khó khăn. Một số giáo viên cho biết: không gian trang trí lớp học có đôi chỗ chưa phù hợp, khâu đánh giá học sinh cũng rất vất vả, đặc biệt thầy cô chỉ dạy phần nhận biết trong sách giáo khoa, còn phần vận dụng các bậc phụ huynh phải trợ giúp con em mình, trong khi đó trường học đóng địa bàn vùng nông thôn, trình độ dân trí chưa cao nên rất khó trong công tác phối hợp giữa phụ huynh và giáo viên, là những khó khăn khi dạy theo mô hình THM.

Từ những thành công bước đầu trong năm học qua tại các trường triển khai MHTHM trên địa bàn huyện, cũng như qua nghiên cứu, trao đổi, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm sau đây:

Một là, phải làm tốt công tác tuyên truyền về cách thức dạy và học theo MHTHM đến với tất cả phụ huynh, học sinh, các cấp chính quyền và đội ngũ CBQL ở các trường học. Đặc biệt, phải làm tốt công tác tư tưởng cho đội ngũ giáo viên, làm thay đổi phương pháp truyền thống vốn đã ăn sâu vào ý thức của bao thế hệ nhà giáo.

Hai là, tăng cường tham quan học tập, học hỏi kinh nghiệm ở những đơn vị đi trước. Dự giờ, thăm lớp, trao đổi kinh nghiệm một cách thường xuyên ở trong trường và cụm trường.

Ba là, các cấp quản lý giáo dục đẩy mạnh việc tổ chức các chuyên đề bồi dưỡng đội ngũ, đặc biệt bồi dưỡng về cách thức tổ chức và điều hành hoạt động dạy – học cũng như đánh giá học sinh theo MHTHM. Các trường học cần đẩy mạnh việc xây dựng kế hoạch dạy – học thông qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, qua việc tham quan thực tế.

Bốn là, cần có sự vào cuộc của các cấp chính quyền và đẩy mạnh công tác xã hội hóa để đầu tư ngân sách nhằm bổ sung các trang thiết bị thí nghiệm thực hành, xây dựng thư viện xanh, đạt chuẩn; xây dựng các khu giáo dục thể chất đa dạng, phong phú… để học sinh được trải nghiệm và thực hành nhiều hơn.

Theo chỉ đạo của Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Tĩnh, từ năm học tới (năm học 2016 – 2017) sẽ triển khai MHTHM trên toàn bộ học sinh lớp 6, còn các trường đã thực hiện MHTHM năm học 2015 – 2016 tiếp tục triển khai đối với lớp 7. Đây là một chủ trương đúng đắn trong việc thực hiện Nghị quyết 29 của BCH TW Đảng về đổi mới căn bản toàn diện công tác giáo dục và đào tạo.

Để MHTHM triển khai thành công và đạt hiệu quả trên toàn tỉnh, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến về chủ trương, giải pháp triển khai mô hình ở cấp THCS cũng như đặc điểm, ý nghĩa của mô hình trong việc triển khai đổi mới giáo dục phổ thông đến từng cán bộ giáo viên và cha mẹ học sinh. Bên cạnh đó, tích cực tham mưu, tuyên truyền với cấp ủy, chính quyền địa phương về mô hình để thực hiện xã hội hóa giáo dục, huy động địa phương, phụ huynh cùng tham gia xây dựng mô hình. Sở Giáo dục và Đào tạo cần xây dựng kế hoạch tổ chức tập huấn, tham quan, học tập kinh nghiệm cho cán bộ quản lí các Phòng Giáo dục và Đào tạo, cán bộ quản lí và giáo viên của tất cả các trường THCS. Thông qua các hoạt động kiểm tra, dự giờ và rút kinh nghiệm trực tiếp với giáo viên để kịp thời tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình thực hiện mô hình, đặc biệt là những khó khăn trong quản lí, chỉ đạo, trong việc khai thác và sử dụng tài liệu, tổ chức các hoạt động dạy học, đổi mới phương pháp.

Đặng Quốc Hà – Phó Trưởng phòng GD&ĐT Cẩm Xuyên.